TARİHİ CAMİLER

TAŞ (RAD) MEDRESE

Kahramanmaraş Kalesi eteklerinde bulunan Taş (Rad) Medrese, Dulkadiroğlu Beyliği döneminden günümüze ulaşan önemli bir tarihî eserdir. Taş işçiliği, mescidi ve özgün mimarisiyle şehrin kültürel mirasında özel bir yere sahiptir.

TAŞ (RAD) MEDRESE
GÖRSEL  1: 1940  TAŞ (RAD) MEDRESE
GÖRSEL 1: 1940 TAŞ (RAD) MEDRESE
Adı: Taş (Rad) Medrese 

Türü: Medrese

Tarihi: XV. yüzyılın sonu.

Dönemi: Dulkadiroğlu Beyliği 

Yaptıran (Banisi): Dulkadiroğlu Beyliği Hükümdarı Alâüddevle Bozkurt Bey. 

Kullanım Durumu: Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün mülkiyetinde  

Tarihi: Medresenin inşâ kitabesi olmadığı için yapım tarihini bilemiyoruz. Fakat Dulkadir Beyliği hükümdarı Alâüddevle Bey'in 906 H./ 1500 M. tarihinde tanzim ettirdiği vakfiyesinde; "... mezkûr vakıf (Alâüddevle Bey) Maraş'ta içinde medrese talebesi ile mahalle ahalisinin namaz kılmaları için bir mescid ile birlikte Medrese-i Taş bina eyledi" şeklinde ifadeye yer verilerek, medreseye zengin vakıflarda bulunulmuştur. Yine Alâüddevle Bey'in 14 Muharrem 916 H./ 23 Nisan 1510 M. tarihli vakfiyesinde; "... baştan Taş Medreseyi mescid ile birlikte bina eyledim. Bunları en temiz malımdan Allah'ın rızasını dileyerek kurdum. Orada medrese talebesi ve mahalle ahalisi beş vakit namazlarını kılarlar. Mescidin doğu tarafında mescidin imamı için bir de değirmen bina ettim" şeklinde bilgi mevcuttur.  Bu bilgiler çerçevesinde medresenin, Alâüddevle Bey tarafından XV. yüzyılın sonlarına doğru inşa ettirildiği anlaşılmaktadır.

Yapının adı; Alâüddevle Bey'in 906 H./ 1500 M. tarihli vakfiyesinde "Taş Medrese" ve "Rad Medresesi", 1563 tarihli Maraş tahrir defterinde "Taş Medrese" ve "Alâüddevle Bey Medresesi" olarak geçmektedir.


GÖRSEL 2: 1940  TAŞ (RAD) MEDRESE
GÖRSEL 2: 1940 TAŞ (RAD) MEDRESE
Yapı; medrese, mescid ve türbeden oluşan küçük bir külliye şeklinde inşa edilmiştir. Günümüze çeşitli onarımlar görerek gelen yapı, orijinal dokusunu önemli ölçüde korumaktadır. Medrese 1920'li yıllara kadar fonksiyonunu sürdürmüştür.  1901 M. tarihli Maarif Salnâmesi'nde, medresede 25 öğrencinin eğitim gördüğü kayıtlıdır.  Yapı 1937'li yıllarda Vakıflar tarafından satışa çıkarılmış, fakat tarihi özelliğinden dolayı kapalı tutulmak şartıyla satışından vazgeçilerek korunması kararlaştırılmıştır. Medrese 1947 yılına kadar bakımsız bir vaziyette kalmıştır. 

Yapı, 1947-1961 yılları arasında müze olarak kullanılmıştır. 1960’lı yıllara ait fotoğrafta, Taş Medrese’nin önünde, günümüzde Kahramanmaraş Müzesi bahçesinde sergilenen büyük aslan heykeli görülmektedir. (Murat YARIM) (GÖRSEL 3) 

Taş Medrese müze olarak kullanıldıktan sonra  1962-1982 yılları arasında ise il müftülük binası olarak kullanılmıştır. (GÖRSEL 4)

 Medrese 1960 yılında restore edilerek, mescidin kubbesi betonla kaplanmıştır. Bakımsız bir durumda olan yapı 1990'da Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarım programına alımarak, 1991-1992 yılları arasında restore edilmiştir. Bu onarımda aşınan taşlar yenilenmiş, iç duvarlar ve tonozlar sıvanarak badana edilmiş ve örtü sistemleri üstten kurşun levhayla kaplanmıştır. Medrese onarımdan sonra bir süre Kültür Bakanlığı'na bağlı kütüphane olarak kullanılmıştır. Günümüzde ise mescid kısmı fonksiyonunu sürdürmekte, 

GÖRSEL 3: 1960  TAŞ (RAD) MEDRESE 'NİN MÜZE OLARAK KULLANILDIĞI DÖNEM
GÖRSEL 3: 1960 TAŞ (RAD) MEDRESE 'NİN MÜZE OLARAK KULLANILDIĞI DÖNEM
GÖRSEL 4: 1965  TAŞ (RAD) MEDRESE 'NİN MÜFTÜLÜK BİNASI OLARAK KULLANILDIĞI DÖNEM
GÖRSEL 4: 1965 TAŞ (RAD) MEDRESE 'NİN MÜFTÜLÜK BİNASI OLARAK KULLANILDIĞI DÖNEM

1915-1916 yılları arasında Maraş Maarif Müdürlüğü görevinde bulunan Besim Atalay, Taş Medrese hakkında şu bilgileri vermektedir: “Taş Medrese, Alâüddevle Bey tarafından 126 metre murabba üzerine inşa edilmiş, fevkânî ve tahtânî dört kârgir odayı şamildir. Odalardan birinde müderris oturur ve diğerlerinde talebe otururmuş. (Atalay, Besim. Maraş Tarihi ve Coğrafyası. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1339 (1923), s. 154.)

Bu bilgilerden Taş Medrese'nin iki kattan oluştuğu anlaşılmaktadır. Günümüzde medresenin giriş kapısının bulunduğu yerde, merdivenle çıkılan bir bölümün izleri görülmektedir. Ancak bu bölüm, 1940-1950'li yıllarda yıkılmış ve günümüze ulaşmamıştır. Ali Sami Ülgen arşivine ait fotoğrafta, bugün artık mevcut olmayan bu yapı bölümü açıkça görülmektedir. (Murat YARIM) (GÖRSEL 5-6)

GÖRSEL 5: 1940 TAŞ (RAD) MEDRESE'NİN İKİNCİ KATINDAN GÖRÜNÜM
GÖRSEL 5: 1940 TAŞ (RAD) MEDRESE'NİN İKİNCİ KATINDAN GÖRÜNÜM
GÖRSEL 5: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE'NİN İKİNCİ KATINA ÇIKAN MERDİVEN.
GÖRSEL 5: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE'NİN İKİNCİ KATINA ÇIKAN MERDİVEN.
GÖRSEL 6: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE
GÖRSEL 6: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE
GÖRSEL 7: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE'NİN KAPISI
GÖRSEL 7: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE'NİN KAPISI
GÖRSEL 8: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE
GÖRSEL 8: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE
GÖRSEL 9: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE MESCİD BÖLÜMÜ
GÖRSEL 9: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE MESCİD BÖLÜMÜ
GÖRSEL 10: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE MESCİD BÖLÜMÜ
GÖRSEL 10: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE MESCİD BÖLÜMÜ
GÖRSEL 10: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE AVLUDAN GÖRÜNÜM
GÖRSEL 10: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE AVLUDAN GÖRÜNÜM
GÖRSEL 11: 1965 TAŞ (RAD) MEDRESE AVLUDAN GÖRÜNÜM
GÖRSEL 11: 1965 TAŞ (RAD) MEDRESE AVLUDAN GÖRÜNÜM
ÖRSEL 12: 1940 TAŞ (RAD) MEDRESE
ÖRSEL 12: 1940 TAŞ (RAD) MEDRESE
TAŞ MEDRESE TÜRBESİ 

Adı: Taş Medrese Türbesi 

Türü: Türbe

Tarihi: 1510 

Dönemi: Dulkadiroğlu Beyliği

Yaptıran (Banisi): Dulkadiroğlu Beyliği Hükümdarı Alâüddevle Bozkurt Bey 

Kullanım Durumu: Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün mülkiyetindedir.

Tarihi:  Türbenin kapı alınlığına yerleştirilen inşâ kitabesi tahrip edildiği için yapım yılını tespit edemedik. Fakat yapının, Dulkadir Beyliği hükümdarı Alâüddevle Bey (1480-1515) tarafından oğlu Amâ Şahruh Mehmet Bey adına 1510 yılında inşa ettirildiğini düşünmekteyiz.

1915-1916 yıllarında Maraş Maarif Müdürlüğü yapan Besim Atalay, "Türbenin kitabesi bundan 40 sene evvel seyyah ve cinci bir arap tarafından kırılmıştır, kitabe okunamamıştır. Yalnız büyük müşkülâtla (Semânîn ve Semâne mi'e) okunuyor, bir de (erb) gibi bir kelime vardır, bunun da (erba') olması muhtemeldir. Bu mezar. Zülkadiriye'ye ait imiş. İçinde bir mezar vardır ki taşında (Hezâ merhum Mehmed Bey bin Alâüddevle) yazılıdır" diyerek, türbeyi 884 H./ 1479 M. yılına tarihlemeye çalışmıştır. Aynı şekilde Arifi Paşa, türbedeki mezar taşlarından birinin üzerinde "Allâhü'l baki hezâ merhum Mehmed bin Alâeddevle" yazılı olduğunu ifade etmektedir. (GÖRSEL 14-15)

Dulkadır Beyliği hükümdarı Alâüddevle Bey'in (1480-1515), dört oğlundan birinin adı Şahruh'tur. Beylik içerisinde meydana gelen bazı olaylardan dolayı, Alâüddevle Bey'in kardeşi Şahbudak Bey, Kırşehir'de bulunan yeğeni Şahruh Bey'i yakalatarak 1489 yılında gözlerine mil çektirmiştir. Kaynaklara göre diğer isminin de "Mehmet" olduğu anlaşılan "Kör Şahruh Bey", 1510 yılının ilkbaharında Dulkadiroğulları ile Safevî hükümdarı Şah İsmail'in ordusu arasında meydana gelen savaşta esir düşerek katledilmiştir.

Türbe, medresenin kuzeydoğu köşesinde olup, batı tarafı medreseye taşıntı yapacak şekilde yerleştirilmiştir (GÖRSEL 8 ). İnşâ tekniği ve konumu itibariyle türbenin, medreseden sonra yapıldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca Alâüddevle Bey'in 906 H./ 1500 M. tarihli vakfiyesinde, Taş Medrese ile içinde yer alan mescitten bahsedilirken, türbeye yer verilmemiştir. Vakfiyeye göre medresenin ise, XV. yüzyılın sonlarında inşa edildiği anlaşılmaktadır. Bütün bu bilgiler çerçevesinde türbenin, Alâüddevle Bey tarafından 1510 yılında Safeviler tarafından katledilen oğlu Âmâ Şahruh Mehmet Bey adına inşa ettirildiğini düşünülmektedir. 


GÖRSEL 13: 1940 TAŞ (RAD) MEDRESE TÜRBE KAPISI
GÖRSEL 13: 1940 TAŞ (RAD) MEDRESE TÜRBE KAPISI
GÖRSEL 14: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE TÜRBE KAPISI
GÖRSEL 14: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE TÜRBE KAPISI
GÖRSEL 15: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE TÜRBE KAPISININ ÜZERİNDEKİ KİTABE
GÖRSEL 15: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE TÜRBE KAPISININ ÜZERİNDEKİ KİTABE
GÖRSEL 16: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE TÜRBESİ
GÖRSEL 16: 2026 TAŞ (RAD) MEDRESE TÜRBESİ

Türbede sekiz adet mezar bulunmaktadır. Mezarlardan biri Alâüddevle Bey'in oğlu Âmâ Şahruh Mehmet Bey'e, diğerleri ise Kurtuluş Savaşı'nda şehit düşen kimselere aittir.

Arifi Paşa; Mehmet Bey'in mezar taşının iç tarafında,

"Allahü'l-bâkî hezâ merhûm Mehmed bin Alâe'd-devle" (Allah bakidir, bu şahıs Alâüddevle'nin oğlu Mehmet'tir)

dış tarafında ise,

"Tâbellâhu serâhu vece 'ale'l-cennete mesvahu" (GÖRSEL 17)

(Allah onun toprağını hoş etsin, mekânını da cennet eylesin) yazılı olduğunu kaydetmiştir.


Kaynakça: Özkarcı, Mehmet. Türk Kültür Varlıkları Envanteri: Kahramanmaraş 46, Cilt I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2007, s. 330-337, 350-356.

Fotoğraflar: Salt Araştırma Ali Sami ÜLGEN arşivi.

Fotoğraflar: Murat YARIM arşivi.


GÖRSEL  17: 1940 ŞAHRUH MEHMEY'İN MEZAR TAŞI
GÖRSEL 17: 1940 ŞAHRUH MEHMEY'İN MEZAR TAŞI