ŞEHİTLİKLER
BİNBAŞI HACI MEHMET BEY ŞEHİTLİĞİ

Binbaşı Hacı Mehmet Bey ve Jandarmaların Suçatı Pususunda Şehit Edilmesi
15 Ekim 1895
1895 yılında Maraş ve çevresinde yaşanan hadiseler sırasında, Döngel, Çukurhisar ve Kumarlı köylerinin Zeytinliler tarafından basıldığı ve bölgede katliamlar yapıldığı bildirilmişti. Olayların Maraş’a ulaşması üzerine hükûmet, yaşananları yerinde incelemek ve yaralılarla maktullerin durumunu tespit etmek üzere bir tahkikat heyeti görevlendirdi. Heyete, Maraş Jandarma Kumandanı Binbaşı Hacı Mehmet Bey ile müddeiumumiye vekâlet eden mahkeme azası Dolapçıoğlu Artin Efendi katıldı. Ayrıca yaralıları muayene ve tedavi etmek üzere belediye doktoru Bolazdyan Vartan Efendi de heyete dâhil edildi. Heyetin güvenliğini sağlamak amacıyla yanlarına sekiz ila on beş arasında jandarma eri verildi.
Heyet, Yenicekale yolu üzerinden Kumarlı’ya ulaşarak incelemelerini tamamladı. Maraş’a dönüş vakti geldiğinde Dolapçıoğlu Artin Efendi, Jandarma Kumandanı Binbaşı Hacı Mehmet Bey’e Suçatı güzergâhını kullanmalarını önerdi. Bu yolun daha kısa olduğunu ileri sürdü. Ancak Doktor Bolazdyan Vartan Efendi, güzergâhın tehlikeli olduğunu belirterek bu karara karşı çıktı ve kendisinin bu yoldan gitmeyeceğini, diğerlerine de gitmemelerini tavsiye ettiğini bildirdi. Buna rağmen Binbaşı Hacı Mehmet Bey, doktorun uyarısını dikkate almayarak Suçatı üzerinden dönmeye karar verdi. Doktor Bolazdyan ise heyetten ayrılarak Yenicekale yolu üzerinden Maraş’a döndü.
Jandarma kumandanı ve maiyetindeki askerler, Dolapçıoğlu Artin Efendi ile birlikte Suçatı mevkiine yaklaştıklarında kendilerini bekleyen silahlı bir grupla karşılaştılar. Dönemin anlatımına göre yolun iki tarafında, ellerinde Martin tüfekleri ve üzerlerinde fişeklikleri bulunan otuzdan fazla silahlı Zeytinli vardı.
Tehlikeyi fark eden jandarmalar, kumandanlarına yaklaşarak derhâl ateş açılması gerektiğini söylediler. Askerler, pusuya düşürüldüklerini ve karşılık vermeden kurtulmalarının mümkün olmadığını düşünüyordu. Ancak Binbaşı Hacı Mehmet Bey, karşılarındaki grubun kendilerini selamladığını zannederek silaha davranılmamasını emretti.
Ne var ki bu sırada pusu kuranların iki taraftan açtığı yaylım ateşi başladı. Atlarının üzerinde bulunan Binbaşı Hacı Mehmet Bey ile jandarmaların büyük bölümü vurularak yere düştü. Saldırganlar, anlatıma göre askerlerin silahlarını, elbiselerini ve hayvanlarını da alarak olay yerinden uzaklaştı. Gitmeden önce yerde yatan askerleri tek tek kontrol ederek hayatta kalan olup olmadığını anlamaya çalıştılar.
Karanlık çöktüğünde, şehit düşen askerlerin arasında hayatta kalmayı başaran iki jandarma eri bulunuyordu. Bunlardan biri Semerci Mustafa, diğeri ise Mustafa’nın yakın akrabası Hüseyin’di. Yaralı askerler, ölü taklidi yaparak saldırıdan kurtulmuştu. Birbirlerinin hâlâ hayatta olduğunu fark ettikten sonra güçlükle birbirlerine yaklaştılar ve en yakın yerleşim yeri olan Kürtül’e doğru yola koyuldular.
Sarp ve ormanlık arazi, ağır yaraları ve kan kaybı nedeniyle ilerlemekte büyük güçlük çekiyorlardı. Bir süre sonra dinlenmek zorunda kaldılar. Birbirlerine dayanarak oturdukları sırada Semerci Mustafa, aldığı yaraların etkisiyle hayatını kaybetti. Hüseyin ise bütün güçlüklerine rağmen yoluna devam etti. Bir rivayete göre kendi imkânlarıyla Kürtül’e ulaştı; başka bir rivayete göre yolda karşılaştığı köylüler, ağaçlardan yaptıkları bir sedyeyle onu önce Kürtül’e, ardından Maraş’a götürdüler.
Maraş’a getirilen Hüseyin hastaneye yatırılarak tedavi altına alındı. Gösterilen ihtimam sayesinde hayata tutundu ve iyileştikten sonra gazi olarak uzun yıllar Maraş’ta yaşadı. Bu olaylara ilişkin anlatımın, Gazi Hüseyin’in ifadesine dayandığı belirtilmektedir.
15 Ekim 1895 tarihinde Zeytunlu Ermeni Çeteler tarafından gerçekleştiği belirtilen bu hain pusu, Maraş Jandarma Kumandanı Binbaşı Hacı Mehmet Bey ile beraberindeki altı erin şehadetiyle sonuçlanmıştır. Olay, yalnızca bir jandarma birliğinin pusuya düşürülmesi değil, aynı zamanda bölgede yaşanan çatışmaların ve güvenlik sorunlarının da acı bir hatırası olarak hafızalarda yer etmiştir.
Şehitlerin hatırasını yaşatan önemli ayrıntılardan biri de mezarlarıyla ilgilidir. Rivayete göre şehit mezarının başucunda bulunan ağaç, olayın yaşandığı tarihte dikilmiştir. Aradan geçen yıllara rağmen varlığını sürdüren bu ağaç, yaşanan trajedinin sessiz bir tanığı ve şehitlerin hatırasını yaşatan sembolik bir unsur olarak değerlendirilmektedir.
Kaynakça
Özalp, Yalçın. Gazilerin Dilinden Millî Mücadelemiz. Kahramanmaraş Belediyesi Kültür Yayınları, 1986.





